经北宋程颢、程颐竭力尊重,南宋朱熹又作《大学章句》,最终和《中庸》、《论语》、《孟子》并称“四书”。宋、元以后,《大学》成为学校官定的教科书和科举考试的必读书,对古代教育产生了极大的影响。
dàxuézhīdào
zàimíngmíngdé
zàiqīnmín
zàizhǐyúzhìshàn
zhīzhǐér
1大学之道,在 明明 德,在亲民,在止于至善。知止而
hòuyǒudìng
dìngérhòunéngjìng
jìngérhòunéngān
ānérhòunénglǜ
lǜérhòu
后有定,定而后能静,静而后能安,安而后能虑,虑而后
néngdé
wùyǒuběnmò
shìyǒuzhōngshǐ
zhīsuǒxiānhòu
zé
jìndào
yǐ
能得。物有本末,事有终始,知 所 先 后,则 近 道 矣。
gǔzhīyùmíngmíngdéyútiānxiàzhě
xiānzhìqíguó
yùzhìqíguózhě
xiānqí
古之欲明明德于天下者,先治其国;欲治其国者,先齐
qíjiā
yùqíqíjiāzhě
xiānxiūqíshēn
yùxiūqíshēnzhě
xiānzhèngqíxīn
yù
其家;欲齐其家者,先修其身;欲修其身者,先正其心;欲
zhèngqíxīnzhě
xiānchéngqíyì
yùchéngqíyìzhě
xiānzhìqízhī
zhìzhīzàigé
正其心者,先诚其意;欲诚其意者,先致其知;致知在格
wù
物。
wùgéérhòuzhīzhì
zhīzhìérhòuyìchéng
yìchéngérhòuxīnzhèngxīnzhèng
物格而后知至,知至而后意诚,意诚而后心正,心正
érhòushēnxiū
shēnxiūérhòujiāqí
jiā
qíérhòuguózhì
guózhìérhòutiānxià
而后身修,身修而后家齐,家 齐而后国治,国治而后天下
píng
平。
zìtiānzǐyǐzhìyúshùrén
yīshìjiēyǐxiūshēnwéiběn
qíběnluànérmòzhì
自天子以至于庶人,一是皆以修身为本,其本乱而末治
zhě
fǒuyǐ
qísuǒhòuzhěbó
érqísuǒbózhěhòu
wèizhīyǒuyě
cǐwèizhīběn
者,否矣;其所厚者薄,而其所薄者厚,未之有也。此谓知本,
cǐwèizhīzhīzhìyě
此谓知之至也。
suǒwèichéngqíyìzhě
wúzìqīyě
rúwùèchòu
rúhàohǎosè
cǐzhī
2所谓诚其意者,毋自欺也。如恶恶臭,如好好色,此之
wèizìqiè
gùjūnzǐbìshènqídúyě
xiǎorénxiánjūwéibúshàn
wúsuǒbù
谓自谦(慊)。故君子必慎其独也。小人闲居为不善,无所不
zhì
jiànjūnzǐérhòuyànrán
yǎnqíbúshàn
érzhùqíshàn
rénzhīshìjǐ
rújiàn
至,见君子而后厌然,掩其不善,而著其善。人之视己,如见
qífèigānrán
zéhéyìyǐ
cǐwèichéngyúzhōng
xíngyúwài
gùjūnzǐbìshèn
其肺肝然,则何益矣?此谓诚于中,形于外。 故君子必慎
qídúyě
zēngzǐyuē
shímùsuǒshì
shíshǒusuǒzhǐ
qíyánhū
fùrùnwū
其独也。曾子曰:“十目所视,十手所指,其严乎!”富润屋,
dérùnshēn
xīnguǎngtǐpán
gùjūnzǐbìchéngqíyì
德润身,心广体胖,故君子必诚其意。
shī
yún
zhānbǐqíyù
lùzhúyīyī
yǒufěijūnzǐ
rúqiērúcuō
3《诗》云:“瞻彼淇澳,菉竹猗猗;有斐君子,如切如磋,
rúzhuórúmó
sèxīxiànxī
hèxīxuānxī
yǒufěijūnzǐ
zhōngbùkěxuānxī
如琢如磨;瑟兮僴兮,赫兮暄兮;有斐君子,终不可諠兮!”
rúqiērúcuōzhědàoxuéyěrúzhuórúmózhězìxiūyěsèxīxiànxīzhěxún
如切如磋者,道学也;如琢如磨者,自修也; 瑟兮僴兮者,恂
lìyě
hèxīxuānxīzhě
wēiyíyě
yǒufěijūnzǐ
zhōngbùkěxuānxīzhě
dào
慄也;赫兮喧兮者,威仪也;有斐君子,终不可諠兮者,道
shèngdézhìshàn
mínzhībùnéngwàngyě
盛德至善,民之不能忘也。
shī
yún
wū
hū
qiánwángbùwàng
jūnzǐxiánqí
4《诗》云:“於(呜)戏(呼)前王不忘!”君子贤其
xiánérqīnqíqīn
xiǎorénlèqílèérlìqílì
cǐyǐmòshìbùwàngyě
贤而亲其亲,小人乐其乐而利其利,此以没世不忘也。
kānggào
yuē
kèmíngdé
tài
jiǎ
yuē
gùshìtiān
《康诰》曰:“克明德。”《大(太)甲》曰:“顾諟天
zhīmíngmìng
dìdiǎn
yuē
kèmíngjùndé
jiēzìmíngyě
之明命。”《帝典》曰:“克明峻德。”皆自明也。
tāngzhī
pánmíng
yuē
gǒurìxīn
rìrìxīn
yòurìxīn
kāng
汤之《盘铭》曰:“苟日新,日日新,又日新。”《康
gào
yuē
zuòxīnmín
shī
yuē
zhōusuījiùbāng
qímìngwéixīn
诰》曰:“作新民。”《诗》曰:“周虽旧邦,其命惟新。”
shìgùjūnzǐwúsuǒbùyòngqíjí
是故君子无所不用其极。
shī
yún
bāngjīqiānli
wéimínsuǒzhǐ
shīyún
mín
5《诗》云:“邦畿千里,惟民所止。”《诗》云:“缗
mánhuángniǎo
zhǐyúqiūyú
zǐyuē
yúzhǐ
zhīqísuǒzhǐ
kěyǐrénérbùrú
蛮黄鸟,止于丘隅。”子曰:“于止,知其所止。可以人而不如
niǎohūshīyúnmùmùwénwángwūjīxījìngzhǐwéirén
鸟乎?”《诗》云:“穆穆文王,於(乌)缉熙敬止!”为人
jūn
zhǐyúrén
wéirénchén
zhǐyújìng
wéirénzǐ
zhǐyúxiào
wéirénfù
zhǐ
君,止于仁;为人臣,止于敬;为人子,止于孝;为人父,止
yúcí
yǔguórénjiāo
zhǐyúxìn
于慈;与国人交,止于信。
zǐyuē
tīngsòng
wúyóurényě
bìyěshǐwúsònghū
wúqíngzhě
bù
子曰:“听讼,吾犹人也;必也使无讼乎!”无情者,不
déjìnqící
dàwèimínzhì
cǐwèizhīběn
得尽其辞,大畏民志。此谓知本。
suǒwèixiūshēnzàizhèngqíxīnzhěshēnyǒusuǒfènzhì
zébùdéqízhèngyǒu
6所谓修身在正其心者:身有所忿懥,则不得其正;有
suǒkǒngjù
zébùdéqízhèngyǒusuǒhàolè
zébùdéqízhèngyǒusuǒyōuhuàn
所恐惧,则不得其正;有所好乐,则不得其正;有所忧患,
zébùdéqízhèng
xīnbúzàiyān
shìérbújiàn
tīngérbùwén
shíérbùzhīqíwèi
则不得其正。心不在焉,视而不见,听而不闻,食而不知其味。
cǐwèixiūshēnzàizhèngqíxīn
此谓修身在正其心。
suǒwèiqíqíjiāzàixiūqíshēnzhě
rénzhīqísuǒqīnàiérpì
yān
zhī
7所谓齐其家在修其身者:人之其所亲爱而辟(僻)焉,之
qísuǒjiànwùérpì
yān
zhīqísuǒwèijìngérpì
yān
zhīqísuǒāijīn
其所贱恶而辟(僻)焉,之其所畏敬而辟(僻)焉,之其所哀矜
érpì
yān
zhīqísuǒào
duòérpì
yān
gùhàoérzhīqíè
而辟(僻)焉,之其所敖(傲)惰而辟(僻)焉。故好而知其恶,
wùérzhīqíměizhětiānxiàxiǎnyǐgùyànyǒuzhīyuērénmòzhīqízǐzhīèmò
恶而知其美者,天下鲜矣。故谚有之曰:“人莫知其子之恶,莫
zhīqímiáozhīshuò
cǐwèishēnbùxiū
bùkěyǐqíqíjiā
知其苗之硕。”此谓身不修,不可以齐其家。
suǒwèizhìguóbìxiānqíqíjiāzhě
qíjiābùkějiào
érnéngjiàorénzhě
8所谓治国必先齐其家者,其家不可教,而能教人者,
wúzhī
gùjūnzǐbùchūjiā
érchéngjiàoyúguó
无之。故君子不出家,而成教于国。
xiàozhě
suǒyǐshìjūnyě
tì
zhě
suǒyǐshìzhángyě
cízhě
suǒyǐ
孝者,所以事君也;弟(悌)者,所以事长也;慈者,所以
shǐzhòngyě
kānggàoyuē
rúbǎochìzǐ
xīnchéngqiúzhī
suībùzhōng
使众也。《康诰》曰:“如保赤子。”心诚求之,虽不中,
bùyuǎnyǐ
wèiyǒuxuéyǎngzǐérhòujiàzhěyě
不远矣。未有学养子而后嫁者也。
yìjiārén
yīguóxīngrén
yìjiāràng
yīguóxīngràng
yīréntānlì
yīguó
一家仁,一国兴仁;一家让,一国兴让;一人贪戾,一国
zuòluàn
qíjī
rúcǐ
cǐwèiyīyánfènshì
yīréndìngguó
yáoshùnshuàitiānxiàyǐ
作乱。其机如此,此谓一言偾事,一人定国。尧舜率天下以
rén
érmíncóngzhī
jiézhòushuàitiānxiàyǐbào
érmíncóngzhī
qísuǒlìngfǎnqí
仁,而民从之。桀纣率天下以暴,而民从之。其所令反其
suǒhāo
érmínbùcóng
shìgùjūnzǐyǒuzhūjǐ
érhòuqiúzhūrénwúzhūjǐ
érhòufēi
所好,而民不从。是故君子有诸己,而后求诸人;无诸己,而后非
zhūrén
suǒcánghūshēnbùshù
érnéngyùzhūrénzhě
wèizhīyǒuyě
gùzhìguózài
诸人。所藏乎身不恕,而能喻诸人者,未之有也。故治国在
qíqíjiā
齐其家。
shī
yún
táozhīyāoyāo
qíyèzhēnzhēnzhīzǐyúguī
yíqíjiārén
《诗》云:“桃之夭夭,其叶蓁蓁。之子于归,宜其家人。”
yíqíjiārén
érhòukěyǐjiàoguórén
shī
yún
yíxiōngyídì
yíxiōng
宜其家人,而后可以教国人。《诗》云:“宜兄宜弟。”宜兄
yídì
érhòukěyǐjiàoguórén
shī
yún
qíyíbùtè
zhèngshìsìguó
宜弟,而后可以教国人。《诗》云:“其仪不忒,正是四国。”
qíwéifùzǐxiōngdìzúfǎ
érhòumínfǎzhīyě
cǐwèizhìguózàiqíqíjiā
其为父子兄弟足法,而后民法之也。此谓治国在齐其家。
suǒwèipíngtiānxiàzàizhìqíguózhěshànglǎolǎo
érmínxīngxiàoshàng
9 所谓平天下在治其国者,上老老,而民兴孝;上
zhángzháng
érmínxīngtì
shàngxùgū
érmínbùbèi
shìyǐjūn
长长,而民兴弟(悌);上恤孤,而民不倍(背)。是以君
zǐyǒuxiéjǔzhīdàoyě
suǒwùyúshàngwúyǐshǐxiàsuǒwùyúxiàwúyǐshìshàng
子有絜矩之道也。所恶于上,毋以使下;所恶于下,毋以事上;
suǒwùyúqián
wúyǐxiānhòu
suǒwùyúhòu
wúyǐcóngqián
suǒwùyúyòu
wú
所恶于前,毋以先后;所恶于后,毋以从前;所恶于右,毋
yǐjiāoyúzuǒ
suǒwùyúzuǒ
wúyǐjiāoyúyòu
cǐzhīwèixiéjǔzhīdào
以交于左;所恶于左,毋以交于右。此之谓絜矩之道。
shī
yún
lèzhǐjūnzǐ
mínzhǐfùmǔ
mínzhīsuǒhàohàozhī
10《诗》云:“乐只君子,民之父母。”民之所好好之,
mínzhīsuǒwùwùzhī
cǐzhīwèimínzhīfùmǔ
shī
yún
jiébǐnánshān
wéishí
民之所恶恶之,此之谓民之父母。《诗》云:“节彼南山,维石
yányánhèhèshīyǐnmínjùěrzhānyǒuguózhěbùkěyǐbúshènpì
岩岩。赫赫师尹,民具尔瞻。”有国者不可以不慎,辟(僻)
zéwéiwúxiàlù
yǐ
则为无下僇(戮)矣。
shī
yún
yǐnzhīwèisàngshī
kèpèishàngdì
yíjiàn
yúyīn
jùn
《诗》云:“殷之未丧师,克配上帝。仪监(鉴)于殷,峻
mìngbúyì
dàodézhòngzédéguó
shīzhòngzéshīguó
shìgùjūnzǐxiānshènhū
命不易。”道得众则得国,失众则失国。是故君子先慎乎
dé
yǒudécǐyǒurén
yǒuréncǐyǒutǔ
yǒutǔcǐyǒucái
yǒucáicǐyǒuyòng
dé
德。有德此有人,有人此有土,有土此有财,有财此有用。德
zhěběnyě
cáizhěmòyě
wàiběnnèimò
zhēngmínshīduó
shìgùcáijùzémínsàn
者本也,财者末也。外本内末,争民施夺。是故财聚则民散,
cáisànzémínjù
shìgùyánbèiérchūzhě
yìbèiérrù
huòbèiérrùzhě
yìbèiér
财散则民聚。是故言悖而出者,亦悖而入;货悖而入者,亦悖而
chū
出。
kānggàoyuē
wéimìngbùyúcháng
dàoshànzédézhī
búshànzé
11《康诰》曰:“惟命不于常。”道善则得之,不善则
shīzhīyǐ
chǔshū
yuē
chǔguówúyǐwéibǎo
wéishànyǐwéibǎo
jiùfàn
失之矣。《楚书》曰:“楚国无以为宝,惟善以为宝。”舅犯
yuē
wángrénwúyǐwéibǎo
rénqīnyǐwéibǎo
qínshì
yuē
ruòyǒu
曰:“亡人无以为宝,仁亲以为宝。” 《秦誓》曰:“若有
yījièchén
duànduànxīwútājì
qíxīnxiūxiūyān
qírúyǒuróngyān
rénzhīyǒu
一介臣,断断兮无他技,其心休休焉,其如有容焉。人之有
jìruòjǐyǒuzhīrénzhīyànshèngqíxīnhàozhībùchìruòzìqíkǒuchūshí
技,若己有之;人之彦圣,其心好之;不啻若自其口出,寔(实)
néngróngzhī
yǐnéngbǎowǒzǐsūnlímín
shàngyìyǒulìzāi
rénzhīyǒujì
mào
能容之,以能保我子孙黎民,尚亦有利哉!人之有技,媢
jíyǐwùzhī
rénzhīyànshèng
érwéizhībǐbùtōng
shí
bùnéngróng
yǐ
疾以恶之;人之彦圣,而违之俾不通。寔(实)不能容,以
bùnéngbǎowǒzǐsūnlímín
yìyuēdàizāi
不能保我子孙黎民,亦曰殆哉!”
wéirénrénfàngliúzhī
bǐng
zhūsìyí
bùyǔtóngzhōngguó
cǐwèiwéi
唯仁人放流之,迸(屏)诸四夷,不与同中国。此谓唯
rénrénwéinéngàirén
néngwùrén
jiànxiánérbùnéngjǔ
jǔérbùnéngxiān
mìng
仁人为能爱人,能恶人。见贤而不能举,举而不能先,命
yě
jiànbúshànérbùnéngtuì
tuìérbùnéngyuǎn
guòyě
hàorénzhīsuǒè
wǔ
也;见不善而不能退,退而不能远,过也。好人之所恶,恶
rénzhīsuǒhǎo
shìwèifúrénzhīxìng
zī
bìdǎifúshēn
shìgùjūnzǐyǒudàdào
人之所好,是谓拂人之性,菑(灾)必逮夫身。是故君子有大道,
bìzhōngxìnyǐdézhī
jiāotàiyǐshīzhī
必忠信以得之,骄泰以失之。
shēngcáiyǒudàdàoshēngzhīzhězhòngshízhīzhěguǎwéizhīzhějí
12生财有大道。生之者众,食之者寡,为之者疾,
yòngzhīzhěshū
zécáihéngzúyǐ
rénzhěyǐcáifāshēn
bùrénzhěyǐshēnfācái
用之者舒,则财恒足矣。仁者以财发身,不仁者以身发财。
wèiyǒushànghàorén
érxiàbùhàoyìzhěyě
wèiyǒuhàoyì
qíshìbùzhōngzhěyě
未有上好仁,而下不好义者也;未有好义,其事不终者也;
wèiyǒufǔkùcáifēiqícáizhěyěmèngxiànzǐyuēxùmǎshèngbùcháyújī
未有府库财,非其财者也。孟献子曰:“畜马乘,不察于鸡
tún
fábīngzhījiā
bùxùniúyáng
bǎishèngzhījiā
bùxùjùliǎnzhīchén
yǔqí
豚;伐冰之家,不畜牛羊;百乘之家,不畜聚敛之臣。与其
yǒujùliǎnzhīchén
níngyǒudàochén
cǐwèiguóbùyǐlìwéilì
yǐyìwéilìyě
有聚敛之臣,宁有盗臣。”此谓国不以利为利,以义为利也。
zhǎngguójiāérwùcáiyòngzhě
bìzìxiǎorényǐ
bǐwéishànzhī
xiǎorénzhīshǐwéiguó
长国家而务财用者,必自小人矣。彼为善之,小人之使为国
jiā
zī
hàibìngzhì
suīyǒushànzhě
yìwúrúzhīhéyǐ
cǐwèiguóbùyǐ
家,菑(灾)害并至;虽有善者,亦无如之何矣!此谓国不以
lìwéilì
yǐyìwéilìyě
利为利,以义为利也。
因篇幅问题不能全部显示,请点此查看更多更全内容